(TT&VH) - Nhà Gươl nơi hội họp của cả làng và du khách có thể sống ở đây. Theo phong tục, mỗi gia đình sẽ đem ít thức ăn đến cho khách, và khách nên nếm tất cả các loại thức ăn, cũng như ăn của mỗi nhà một chút.
1. Trong tháng 4/2012, chúng tôi có dịp đi thăm một số làng người Cơ Tu ở hai huyện Đông Giang và Tây Giang, Quảng Nam.
Trước đây đi vào khu vực này không dễ, đèo núi hiểm trở bên sườn bắc của Tây Nguyên. Người Cơ Tu sống suốt các vùng A Lưới của Thừa Thiên Huế và các huyện Đông, Tây, Nam Giang của tỉnh Quảng Nam và thông sang đất Lào.
Nhà Đong, thôn Arởh, xã Lăng, huyện Tây Giang, Quảng Nam
Vào thời tiền sử, trước các tiểu vương quốc Champa, họ cũng như những sắc tộc ở Tây Nguyên khác sống từ các dẻo núi cao cho đến sát biển. Theo nhiều nhà nghiên cứu phương Tây và Việt Nam, người Champa đến, dần đẩy các sắc tộc đó lên Tây Nguyên. Quá trình đó có lẽ diễn ra cách đây hơn hai ngàn năm, mà người ta chỉ có các chứng cớ về văn hóa biển của người Tây Nguyên và ngôn ngữ Malayo – Polinesia được một số sắc tộc Tây Nguyên dùng, như người Ê-đê, người Gia Rai.
Người Cơ Tu nói hệ ngôn ngữ Môn – Khmer, còn gọi là người Cà Tu, Ca tu, Ca Tang, Gao, Hạ, Phương, hiện có khoảng 50.458 người (theo con số thống kê năm 1999 , và năm 2009 là 61.588 người sống ở các vùng trên cùng rải rác nhiều tỉnh khác ). Theo thống kê năm 1998, ở Lào có khoảng 14.700 người sống chủ yếu ở thượng nguồn sông Sê Kong.
2. Làng của người Cơ Tu không ở trên những đỉnh núi cao, hay địa thế cheo leo, mà thường nằm trên ngọn một quả đồi bằng phẳng gần sông suối. Họ không ở quá thấp để tránh lụt lội, nhưng bao quanh và gần làng luôn là các nguồn nước để tiện sinh hoạt và phòng thủ.
Làng có một nhà chính công cộng, giống như nhà rông của người Ba-na, nhưng gọi là nhà Gươl, còn mỗi họ trong làng có một ngôi nhà nhỏ hơn, nhưng cùng kiểu, gọi là nhà Đong.
Nhà Gươl, thôn Arởh, xã Lăng, huyện Tây Giang, Quảng Nam
Trước đây cả họ ở chung trong một nhà, nếu trong làng có năm họ tức là có năm ngôi nhà, nhưng hiện các gia đình nhỏ có xu hướng tách ra, hình thành những nhà nhỏ vây xung quanh, còn ngôi nhà cho dòng họ thường có vài ông ba già ở. Các ngôi nhà đều có mặt bằng hình ô van, và cả làng cũng được xếp theo hình như vậy, nên trông từ trên cao, làng người Cơ Tu giống như một sân bóng với năm sáu nếp nhà xếp đều đặn theo vòng ô van đó.
Khu làng văn hóa Cơ Tu của huyện Tây Giang và làng cổ Pơrning hiện tại còn giữ mô hình như vậy.
Nhà người Cơ Tu khi dựng bao giờ cũng lấy tâm là một cột cái cao nhất, đặt chính giữa, giống như người du mục dựng lều vậy. Từ cột cái đua ra theo chiều ngang với sáu cột phụ các bên rồi vài cột vách bên hai đầu, sau đó gách các đòn tay vào vì nóc. Tất cả đòn tay và cột xà chủ yếu là gác và buộc chứ không có mộng như kiến trúc gỗ đồng bằng Bắc bộ. Người ta dệt một mạng lưới bằng mây vô cùng tinh xảo đặt lên các đòn nóc, rồi lợp gianh, và xén bằng sao cho mái gianh ôm tròn lấy căn nhà sàn bên dưới. Một cửa chính được trổ ra phía sân trong của buôn làng, cửa phụ đi ở phía đầu.
Trong nhà đắp một khoang đất vuông làm bếp, các gian không chia ngăn, mà đại gia đình đều chung sống bên nhau và bên bếp lửa. Cầu thang có thể chỉ là một cây gỗ đẽo bậc, hoặc là một dàn dài trước ngưỡng cửa. Ngôi nhà được tỉa tót một cách cẩn thận khiến tự nó đã là một công trình nghệ thuật.
Nhà Gươl nơi hội họp của cả làng và du khách có thể sống ở đây. Theo phong tục, mỗi gia đình sẽ đem ít thức ăn đến cho khách, và khách nên nếm tất cả các loại thức ăn, cũng như ăn của mỗi nhà một chút.
Nhà Gươl ở huyện Tây Giang thường làm hai đầu cao hơn sàn chính, có thể ngủ ở đó như gường, hoặc thấp hơn làm hiên ra ngoài ngồi. Các thành lan can có chạm khắc hình đầu trâu và những con kỳ đà lớn. Trên các xà và diềm ngang dọc người ta cũng chạm khắc nổi nhiều hình nam nữ cách điệu như khối trừu tượng và các loại động vật núi rừng biển mà người Cơ Tu từng biết đến. Trên cột thì treo các đầu thú rừng đi săn.
Đầu trâu thềm nhà Gươl, thôn Arởh, xã Lăng, huyện Tây Giang, Quảng Nam. Ảnh: Nguyễn Anh Tuấn
3. Sự phối hợp giữa chạm khắc nổi và những tấm ván lớn quầy quanh ngôi nhà Gươl khiến nó có vẻ như là một công trình sắp đặt mang tính siêu hình. Hình người ốp vào những ván dọc thường có hai cặp nam nữ, hai đầu nhà thành tám người, chân tay không tả kỹ mà tạo thành khối lớn với cơ thể. Thành lan can thay cho những chấn song cũng là những hình người múa đứng sát nhau liên tục nhưng mang tính hình học nhiều hơn.
Trái lại các động vật chim cá, cua, kỳ nhông, kỳ đà, trâu, voi, tê tê, rùa, thậm chí cả rồng và vài con vật gần đây người Cơ Tu biết đến được chạm khắc gần với hiện thực. Con trâu và con Kỳ đà dưới dạng con rồng lớn có vẻ là hai vật được ưa thích hơn cả và gắn với những nghi thức tế lễ nguyên sơ.
Xem trực tiếp bóng đá VTV5 VTV6: Slovenia vs Đan Mạch, vòng bảng EURO 2024 – giaidauscholar.com cập nhật link xem trực tuyến Slovenia vs Đan Mạch diễn ra lúc 23h00 ngày 16/6
Xem VTV2 VTV3 trực tiếp bóng đá hôm nay ngày 17/6, rạng sáng 18/6 - giaidauscholar.com cập nhật link xem trực tuyến các trận đấu thuộc vòng bảng EURO 2024.
Liên quan vụ cháy tại số nhà 207 Định Công Hạ, Hoàng Mai (Hà Nội) xảy ra vào khoảng 18 giờ 22 phút ngày 16/6, đến khoảng 20 giờ, đám cháy đã được lượng lượng chức năng dập tắt.
Ngày 16/6, đội tuyển Hà Lan đã thắng đội tuyển Ban Lan 2-1 trong trận ra quân ở bảng D, Vòng chung kết EURO 2024 trên sân Volksparkstadion tại Hamburg, Đức.
Nhận định bóng đá Serbia vs Anh (02h00, 17/6). Ý kiến chuyên gia, dự đoán tỷ số, đội hình dự kiến trận Serbia vs Anh trong khuôn khổ vòng bảng EURO 2024.
Xem trực tiếp bóng đá Áo vs Pháp, vòng bảng EURO 2024 (02h00 ngày 18/6) – Xem bóng đá trực tuyến trận Áo vs Pháp thuộc vòng bảng EURO 2024 trên TV360, VTV3.
Không phải là một cơn lốc màu cam dữ dội, Hà Lan của Ronald Koeman trải qua một trận đấu toát mồ hôi trước Ba Lan và phải nhờ người hùng từ băng ghế dự bị Wout Weghorst để mang về chiến thắng trong trận mở màn.
Lịch sử đối đầu Romania và Ukraine: Cả 2 đội sắp chạm trán nhau lần đầu tiên ở một giải đấu chính thức. Lịch sử đối đầu giữa đôi bên cũng là rất cân bằng.
Xem TV360 trực tiếp bóng đá EURO 2024 hôm nay. giaidauscholar.com cập nhật lịch phát sóng trực tuyến các trận Ba Lan vs Hà Lan, Slovenia vs Đan Mạch và Serbia vs Anh thuộc vòng bảng EURO 2024.
Xem VTV5 VTV6 trực tiếp bóng đá hôm nay ngày 16/6, rạng sáng 17/6 - giaidauscholar.com cập nhật link xem trực tuyến các trận EURO 2024, V-League, J-League, VĐQG Argentina.
Xem trực tiếp bóng đá Bỉ vs Slovakia, EURO 2024 (23h00 ngày 17/6) trên giaidauscholar.com – Cập nhật link xem bóng đá trực tuyến trận Bỉ vs Slovakia thuộc vòng bảng EURO 2024 trên VTV3, TV360.
Theo ước tính, có khoảng 50 nghìn CĐV Anh đã đổ bộ Gelsenkirchen, nơi chuẩn bị diễn ra trận đại chiến Serbia vs Anh. Ghi nhận mới nhất của nhà báo Anh Ngọc từ Gelsenkirchen, Đức.